کرمانشاه اگر بزرگترین شهر کردنشین جهان نباشد یکی از اولین هاست. زبان کردی به سه شاخه اصلی: شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می شود که شهر کرمانشاه مرکز شاخه جنوبی کردی است.

زبانشناسان، کردی جنوبی را شامل لهجه های زیر دانسته اند: کرمانشاهی، گروسی( بیجاری )، ،کلهری، سنجابی، کلیایی، ملکشاهی، بدره ای و فیلی ( فه یلی ). ( در بعضی از منابع، لکی و لری جزء این لهجه ها  ذکر شده است ) ( مراجعه فرمایید به منابعی که در پایان همین نوشتار ذکر شده است ) علاوه بر لهجه های فوق، جافی ( لهجه ای از کردی مرکزی ) و هورامی هم در کرمانشاه رایج است.

اصلی ترین گویش کردی جنوبی، همان کردی کرمانشاهی است که شامل همه لهجه های فوق الذکر میشود زیرا از ظرفیت تمام لهجه های کردی جنوبی به زیبایی استفاده کرده است. در واقع کردی کرمانشاهی ( کرماشانی ) زبان معیار کردی جنوبی و همان خود کردی جنوبی است. و نامیدن کردی کرمانشاهی به نامهای دیگری مانند کردی کلهری یا ... کاملا اشتباه است زیرا کلمه کرمانشاه علاوه بر اینکه بر یک شهر دلالت کند، بر یک منطقه و یک فرهنگ نیز دلالت دارد و شامل تمام مناطق فرهنگ کردی جنوبی ( و همه اقوام منطقه ) و حتی بیشتر از آن نیز می شود چنانکه وقتی یک نفر از شهری مثلا سرپل ذهاب و حتی گاهی اوقات  ایلام و سایر نقاط  دیگر به شهری دور سفر می کند خود را اهل کرمانشاه می داند و در گذشته نه چندان دور، استان کرمانشاهان شامل شهرهایی مانند ایلام نیز می شده است.

علاوه بر زبان کردی کرمانشاهی، ساختار مردمی و فرهنگی خود شهر کرمانشاه و فرهنگ کرمانشاه نیز گواه همین مدعاست!

نظری به تاریخ کرمانشاه بیفکنیم:

چه کسی می تواند نقش تاریخی مردم گوران کرمانشاه را در حفظ موسیقی و زبان کردی انکار کند؟ حتی در بعضی منابع، خود زبان کردی کرمانشاه با عنوان کردی گورانی ذکر شده است. و چه کسی می تواند نقش بسیار مهم ایل زنگنه و بزرگان آن را در آبادانی شهر کرمانشاه در 300 سال اخیر انکار کند؟ و چه کسی می تواند نقش مردمان ایل سنجابی را در دفاع از منطقه کرمانشاه در مرزهای قصرشیرین در برابر دولت عثمانی و بازپس گیری پاتاق و قصرشیرین، همچنین حضور هشیارانه این ایل در انقلاب دمکراسی خواهانه مشروطه انکار کند؟ اینها و بسیار از اینها، تمام اقوام و ایلات از همه و همه در کنار هم شهر زیبایی را به نام کرمانشاه بوجود آورده اند و گویش زیبایی به نام کردی کرمانشاهی که زیبایی های همه لهجه های فوق را در بطن خود دارد.

بنابراین کردی کرمانشاهی نه یک لهجه در کنار سایر لهجه ها بلکه اصلی ترین گویش و زبان معیار است ( گفتنی است تمام لهجه های کردی جنوبی دارای یک ساختار هستند و معمولا تفاوت اندکی با یکدیگر دارند ).  کردی کرمانشاهی با هوشیاری و زیرکی از زیبایی های تمام لهجه های مذکور استفاده کرده و پیکره خود را ساخته است همچنانکه یک قوم و طایفه، کرمانشاه را نساخته اند.

و اما ؟

و اما در چند سال اخیر بعضی کوشیده اند که نام کردی کرمانشاهی را با نام های دیگری مانند کلهری و غیره عوض نمایند. با احترام فراوان به تمامی مردم شریف و نجیب ایل کلهر، ذکر این نکته لازم است که لهجه کلهری یکی از چند لهجه ی  کردی جنوبی است نه همه آن. لهجه کلهری لهجه ای از کردی جنوبی است و مخصوص ایل کلهر (گیلانغرب و اطراف آن ) نه بیشتر!

و بر تمام جوانان آگاه ایل کلهر لازم به نظر می رسد که از افراد مغرضی که در چند سال اخیر با استفاده ی اشتباه و غیرعلمی واژه "کردی کلهری" موجب لطمات فرهنگی به منطقه و حتی خود مردم کلهر می شوند جلوگیری نمایند.  ( تنها منبعی که همیشه این مغرضان به آن اشاره می کنند کتاب "شرفنامه" بدلیسی است که نه توسط یک زبانشناس بلکه توسط کسی نگارش شده است که وقتی به دسته بندی شاخه های زبان کردی می پردازد،  کردی مرکزی ( سورانی ) را کلا" از قلم میندازد!! )

..ارادتمند همه مردم ایل غیور و آگاه کلهر!

 

شهر کرمانشاه همیشه و در طول تاریخ جایگاه مردمانی بوده است که با وجود داشتن مذاهب و قومیت های مختلف، مردمانش چنان با عشق و زیبایی با هم زیسته اند که  کرمانشاه را شهر عشق و خاک عشق نامیده اند. و مردمش ثابت کرده اند که ارزش های والای انسانی فراتر از همه معیارهاست.


همه می دانیم که ویکیپدیا به محل یادگاری نوشتن تبدیل شده است و نمی شود به آن استناد کرد، در پایان به چند منبع علمی زبانشناسی اشاره می شود:

1- سایت www.ethnologue.com که اگر عبارت languages of the world را در گوگل جستجو کنید می بینید یکی از معتبرترین سایت های زبان شناسی جهان است. ببینید-->  لینک صفحه زبان کردی

( سایت فوق، نسخه اینترنتی کتاب Ethnologue  است که یکی از معتبرترین کتاب های زبانشناسی جهان است و هم اکنون ویرایش 16 آن در بازارهای جهان موجود است )

2- دانشنامه بریتانیکا که به قولی معتبرترین دانشنامه جهان است و از سال 1768 میلادی منتشر می شود، و نسخه اینترنتی آن هم قابل استفاده است. لینک صفحه مربوط به زبان کردی ( گفتنی است این دانشنامه، کردی جنوبی را با نام کردی کرمانشاهی نام برده است و نامی از  کلهری و ... دیده نمی شود)

www.encyclopedia.com -3  دیگر دانشنامه شناخته شده و معتبر جهان، زبان کردی را دقیقا" چنین و با همین کلمات دسته بندی می کند: کردی شمالی( کرمانجی )، کردی مرکزی( سورانی،مکری )،

کردی جنوبی( کرمانشاهی )  مشاهده می کنید نام دیگری در اینجا نمی بینیم لینک مربوطه

4- فرهنگستان زبان کردی: که مختص زبان کردی است به چندین منبع بسیار معتبر (در جدول) اشاره شده است. در اینجا هم اثری از واژه عشیره ای کلهری دیده نمی شود:  لینک فارسی 


م. ایزدی ١٩٩٢ ا. حسن پور ١٩٨٩ مَکنزی ١٩٨١ ج. نَبَز ١٩٧٦ ذَ بیهی  ١٩٦٧
بادینانی کرمانجی گروه  شمالی کرمانجی شمالی گروه شمالی
سورانی سورانی گروه مرکزی کرمانجی میانه گروه مرکزی
دِ مِلی اورامانی غیر کردی گورانی \ زازا اورامانی \ دِ مِلی
گورانی کرماشانی گروه جنوبی کرمانجی جنوبی گروه جنوبی

1- کتاب زبان کردی و ناسیونالیسم (پرفسور حسن پور _ بخش زبان دانشگاه تورنتوی کانادا )

2- کتاب کردها (پرفسور ایزدی_ بخش زبان دانشگاه هاروارد)


دوست عزیزی به نام "ساز خاموش" در بخش نظرات از من دلیل نوشتن این مطلب را پرسیده اند که در همانجا پاسخی نوشته ام و از ایشان ممنونم و دلیل دیگر در مطلب بعد



(پیشاپیش از اینکه به این مطلب لینک می دهید سپاسگزارم)


بسیاری از دوستان اهل قلم معتقدند واژه " کوردی خوارین" ، به دلیل جامعیت و اینکه هیچ اشاره به طایفه یا ایلی یا شهری خاص ندارد برای نامیدن کردی کرمانشاه و ایلام و خانقین از همه مناسبتر است. (هم معنی نه، ولی هم ارز آن در فارسی: "کردی جنوبی"، و در انگلیسی: southern kurdish )


کرماشان کرماشانی کردی کوردی زوان کوردی زبان معیار کرمانشاه شعر کردی موسیقی کردی دانلود گوگل یاهو عکس فیلم سنندج مهاباد  ایمیل سایت شیعری کوردی تاق بستان تاق وسان آهنگهای کردی شاهنامه کردی یارسان گۆرانی کوردی سایتی کوردی کوردستان و کورد کردستان اسلام آباد غرب قصر شیرین  اسامی کردی اسم کردی ناوی کوردی کردی کرماشانی شعر کردی کرمانشاهی پرتو کرمانشاهی شامی کرماشانی شامی کرمانشاهی آهنگ شاد کردی تاق وه سان